Φρόντιζε τα ούλα και τα δόντια σου για να «προλάβεις» το Αλτσχάιμερ

Όλο και περισσότερες μελέτες υποστηρίζουν την άποψη ότι το Αλτσχάιμερ μπορεί να μην είναι μόνο αποτέλεσμα γήρανσης του εγκεφάλου, αλλά να σχετίζεται με μια χρόνια, αθόρυβη λοίμωξη. Η επιστημονική κοινότητα εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο μικρόβια από το στόμα να ταξιδεύουν προς τον εγκέφαλο και να πυροδοτούν βιολογικές διεργασίες που, με τον χρόνο, οδηγούν στη γνωστή νευροεκφυλιστική εικόνα της νόσου.

Μία μελέτη του 2019 στο Science Advances ανέδειξε ως πιθανό «ένοχο» το βακτήριο Porphyromonas gingivalis, γνωστό για τον ρόλο του στην περιοδοντίτιδα. Ίχνη του παθογόνου εντοπίστηκαν στον εγκέφαλο ανθρώπων που πέθαναν με Αλτσχάιμερ, γεγονός που ανοίγει μια νέα συζήτηση για τη σχέση στοματικής υγείας και άνοιας. Η ανακάλυψη θεωρήθηκε ένα από τα πιο ισχυρά στοιχεία που είχαμε μέχρι τότε για πιθανή μικροβιακή εμπλοκή.

Πώς ένα βακτήριο των ούλων φτάνει στον εγκέφαλο

Όπως διαβάζουμε στο sciencealert, πειράματα σε ζώα αργότερα έδειξαν ότι όταν το συγκεκριμένο βακτήριο εγκαθίσταται στο στόμα, μπορεί αργότερα να περάσει στον εγκέφαλο. Εκεί φαίνεται να επιδρά σε μηχανισμούς που αυξάνουν την παραγωγή της πρωτεΐνης β-αμυλοειδούς, ενός μορίου που δημιουργεί τα χαρακτηριστικά «κολλώδη» συσσωματώματα που βλέπουμε στους εγκεφάλους των ασθενών. Αυτές οι παρατηρήσεις τροφοδότησαν τη θεωρία ότι η λοίμωξη ίσως παίζει καθοριστικό ρόλο σε πρώιμα στάδια της νόσου.

Η ερευνητική ομάδα ανίχνευσε επίσης ένζυμα που εκκρίνει το βακτήριο, τα λεγόμενα gingipains, μέσα στους εγκεφάλους ασθενών με Αλτσχάιμερ. Αυτά τα μόρια συνδέθηκαν με δύο βασικούς δείκτες νευροεκφυλισμού: την πρωτεΐνη tau και το σύστημα ουβικουιτίνης. Η παρουσία τους φάνηκε να συμβαδίζει με την υπάρχουσα βλάβη, ενισχύοντας την ιδέα ότι δεν είναι απλοί «επισκέπτες», αλλά παράγοντες που συμβάλλουν στη φλεγμονή και την κυτταρική απορρύθμιση.

Τα ίχνη της λοίμωξης πριν εμφανιστεί άνοια

Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν ότι ίχνη αυτών των ενζύμων βρέθηκαν και σε εγκεφάλους ανθρώπων που δεν είχαν ποτέ διαγνωστεί με άνοια. Αυτό το εύρημα ανέτρεψε την παλαιότερη υπόθεση ότι η στοματική λοίμωξη εμφανίζεται απλώς επειδή οι ασθενείς αμελούν την υγιεινή τους. Αντίθετα, δείχνει ότι το μικρόβιο μπορεί να εγκαθίσταται στον εγκέφαλο δεκαετίες πριν φανούν τα πρώτα συμπτώματα.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη λοίμωξη ίσως να αποτελεί μια πρώιμη, υποτιμημένη αιτία που εξηγεί τις αλλαγές που παρατηρούνται σε μεσήλικες πριν εμφανιστεί γνωστική έκπτωση. Η παρουσία των ενζύμων υποδηλώνει ότι η διαδικασία ξεκινά πολύ πριν γίνει αντιληπτή από τον ασθενή ή τους γιατρούς, κάτι που θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά το πώς προσεγγίζουμε την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση.

Νέες θεραπευτικές κατευθύνσεις υπό διερεύνηση

Ομάδα ερευνητών χορήγησε επίσης σε ποντίκια το COR388, ένα πειραματικό φάρμακο για το Αλτσχάιμερ, το οποίο φαίνεται πως μειώνει την παρουσία του βακτηρίου στον εγκέφαλο, ενώ παράλληλα περιορίζει την παραγωγή β-αμυλοειδούς και σημάτων φλεγμονής. Αν και χρειάζονται πολλά ακόμη βήματα πριν δοκιμαστεί με επιτυχία σε ανθρώπους, η ουσία αποτελεί παράδειγμα του πώς η έρευνα ανοίγει νέες θεραπευτικές προοπτικές.